Gebruikt uw bedrijf AI-tools maar bouwt u zelf geen modellen? Dan bepalen vier AVG-artikelen vrijwel alles: artikel 28 (de verwerkersovereenkomst), artikel 30 (het verwerkingsregister), artikel 35 (wanneer een DPIA verplicht is) en artikel 5 (hoe lang u gegevens mag bewaren). De strijd in Brussel over het trainen van AI is een probleem van modelbouwers, niet van u. Hieronder de scheidslijn, gecontroleerd op 2 september 2026.
Dat onderscheid telt in Nederland zwaarder dan de berichtgeving suggereert. Het CBS meldde in maart 2026 dat 29,8 procent van de bedrijven met 10 tot 249 werkzame personen in 2025 minstens één van zeven AI-technologieën gebruikte, tegen 13,8 procent van de microbedrijven met 2 tot 9 personen en 66,2 procent van het grootbedrijf. De meest gebruikte toepassingen waren text mining (21,3 procent in het mkb) en natural language generation (14,6 procent). Dat is lezen en schrijven. Dat is vrijwel nooit modeltraining.
Welke AVG-vragen gelden er nu echt voor u?
Een bedrijf kan in drie posities zitten, en die dragen heel verschillende plichten.
Positie één: u gebruikt een product met ingebouwde AI-functies. Copilot in Microsoft 365, een antwoordsuggestie in uw helpdesk, een samenvatknop in uw CRM. U blijft verwerkingsverantwoordelijke voor de persoonsgegevens. De leverancier is verwerker. Uw werk is contractueel en administratief.
Positie twee: u stuurt eigen gegevens naar een model-API. Rechtstreeks, of via een workflow in n8n, Make of Zapier. Dezelfde rol, maar nu kiest u ook de bestemming, de bewaarinstelling en de regio. Die keuzes moet u dus zelf vastleggen en kunnen verdedigen.
Positie drie: u traint of fine-tunet een model op persoonsgegevens. Over deze positie gaat vrijwel alle juridische literatuur, en hier worden de moeilijke vragen echt: grondslag, doelbinding, en of het resulterende model nog anoniem is. Wij behandelden dat apart in ons stuk over AI trainen op bedrijfsdata.
Vrijwel elk Nederlands mkb-bedrijf zit in positie één of twee. Vrijwel alle commentaar gaat over positie drie. Die mismatch is precies waarom zoveel ondernemers denken dat ze wachten op een juridische vraag die hen helemaal niet raakt.
Waarom de discussie over de Digital Omnibus niet uw discussie is
Op 19 november 2025 diende de Europese Commissie het voorstel voor de Digital Omnibus in (COM(2025) 837 final, procedure 2025/0360(COD)). Twee AVG-wijzigingen kregen de meeste kritiek: een herdefinitie van persoonsgegevens waardoor gepseudonimiseerde gegevens niet langer als persoonsgegevens gelden voor een partij zonder middelen tot heridentificatie, en een nieuw artikel 88c met een uitdrukkelijke gerechtvaardigd-belanggrondslag voor het ontwikkelen en gebruiken van AI-modellen.
Geen van beide is wet. De legislative train van het Europees Parlement vermeldde het dossier in de update van 22 mei 2026 nog steeds als ingediend. Volgens analisten die de Raadstekst volgen bereikten de ambassadeurs op 8 juni 2026 geen akkoord en schrapte het voorzitterschapscompromis van 10 juni de artikelen 88a, 88b en 88c, dus zowel de cookiebepalingen als de AI-trainingsgrondslag. Het Cypriotische voorzitterschap gaf het dossier zonder akkoord door. De EDPB en de EDPS hadden in februari 2026 al een scherp kritisch gezamenlijk advies over het pakket gepubliceerd. Het Ierse voorzitterschap, dat in juli overnam, heropende daarna de Commissietekst over pseudonimisering, verwerking voor AI-ontwikkeling en cookietoestemming in plaats van het Cypriotische compromis te hergebruiken. Artikel 88c ligt dus weer op tafel.
Lees dat als ondernemer, niet als jurist. Zit u in positie één of twee, dan zou artikel 88c geen enkele verplichting van u hebben veranderd. De grondslag voor úw toepassing, sneller klantmail beantwoorden of een offerte opstellen, is een andere beoordeling dan de grondslag voor het trainen van een groot taalmodel op geschraapte data. Wachten op de omnibus is geen plan. Het is een manier om een middag werk uit te stellen.
Wat bewaart uw AI-leverancier eigenlijk, en hoe lang?
Dit is de vraag die gedrag verandert, en er zijn gepubliceerde antwoorden op.
De enterprise-privacypagina van OpenAI stelt dat API-invoer en -uitvoer tot 30 dagen bewaard kunnen worden om de dienst te leveren en misbruik op te sporen, en daarna verwijderd worden tenzij bewaren wettelijk verplicht is. Zero data retention is op aanvraag beschikbaar voor geschikte endpoints en kwalificerende toepassingen. Zakelijke data uit ChatGPT Business, ChatGPT Enterprise en de API wordt standaard niet gebruikt om modellen te trainen. Op 19 augustus 2026 breidde OpenAI zero data retention uit naar zijn nieuwste modellen voor in aanmerking komende API-klanten, met een systeem dat op misbruik controleert zonder de inhoud te bewaren.
Microsoft 365 Copilot werkt anders: prompts en antwoorden worden opgeslagen in een verborgen map in de eigen mailbox van de gebruiker. Ze staan dus in uw eigen tenant en zijn via Purview eDiscovery vindbaar, exporteerbaar en verwijderbaar, net als elk ander bericht.
Reken een verwijderverzoek nu eens door. Een klant vraagt u zijn gegevens te wissen. Werkte uw team met Copilot op zakelijke accounts, dan staan de prompts in mailboxen die u beheert en sluit één eDiscovery-zoekopdracht het verzoek af. Plakte een collega dezelfde klantgegevens in een privé-ChatGPT-account, dan staan ze buiten uw tenant en buiten uw contract. U kunt ze niet doorzoeken, niet exporteren en niet aantonen dat ze weg zijn.
De waardevolste privacymaatregel in een bedrijf van 20 tot 50 mensen is dus geen beleidsdocument. Het is zorgen dat elke AI-tool die dagelijks gebruikt wordt draait op een zakelijk account onder uw eigen overeenkomst. Die ene stap maakt van een onbegrensd, ondoorzoekbaar risico een begrensd risico met een bekende bewaartermijn. Ze bepaalt ook of een Copilot-uitrol of een ChatGPT-implementatie op papier te verdedigen is.
Wanneer is een DPIA verplicht voor een AI-tool?
De Autoriteit Persoonsgegevens publiceert een lijst van verwerkingen waarvoor een DPIA altijd verplicht is, bovenop de negen criteria uit de Europese richtsnoeren. De trigger is wat de verwerking met mensen doet: evalueren of scoren, stelselmatig monitoren, en geautomatiseerde besluiten met rechtsgevolg of vergelijkbaar aanzienlijk gevolg.
In de praktijk haalt een tool die een mail opstelt of een vergadering samenvat die drempel zelden. Een model dat sollicitanten rangschikt, debiteuren prioriteert of klanten op risico scoort vrijwel zeker wel. De nuance die het vaakst gemist wordt: de DPIA-plicht komt uit artikel 35 AVG, niet uit de hoogrisicolijst van de AI Act. Het uitstel van de hoogrisicodeadline heeft daar niets aan veranderd.
Het EDPB-advies over persoonsgegevens in AI-modellen uit december 2024 blijft het richtinggevende stuk voor de moeilijkere afwegingen, vooral over wanneer een model als anoniem mag gelden.
Wat veranderde er op 2 augustus 2026, en wat niet?
Verordening (EU) 2026/1744, de Digital Omnibus over AI, verscheen op 24 juli 2026 in het Publicatieblad en trad op 27 juli in werking. De nalevingsdeadline voor zelfstandige hoogrisicosystemen onder bijlage III schoof van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027, en voor AI in gereguleerde producten onder bijlage I naar 2 augustus 2028. Wij schreven op wat die deadlineverschuiving wel en niet dekt toen ze verscheen.
Wat niet opschoof, is artikel 50. De transparantieverplichtingen gelden vanaf 2 augustus 2026: mensen moeten weten dat ze met een AI-systeem praten, en synthetische inhoud moet gemarkeerd worden. Systemen die synthetische inhoud genereren en al op de markt waren, krijgen vier maanden overgangstijd tot 2 december 2026. Draait er een chatbot op uw site, dan is dit de verplichting die u vandaag bindt, en ze raakt een Nederlands mkb-bedrijf veel eerder dan iets uit de hoogrisicobijlagen. Die overgangstermijn van vier maanden slaat op artikel 50, lid 2: de machineleesbare markering. In Nederland geeft de concept-Uitvoeringswet AI-verordening, op 20 april 2026 in internetconsultatie gegaan, de Autoriteit Persoonsgegevens en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur de coördinerende rol binnen een stelsel van ongeveer tien sectortoezichthouders. Het is een wetsvoorstel, nog geen geldend recht. Onze AI Act-checklist voor het mkb en de risicochecker lopen door de categorieën heen.
Begin bij het register dat u in 2018 al maakte
Toen de AVG op 25 mei 2018 van toepassing werd, bouwden de meeste Nederlandse bedrijven een verwerkingsregister in een spreadsheet, archiveerden het, en openden het nooit meer. Juist die spreadsheet is de snelste route hierdoorheen, want een AI-tool is geen nieuw juridisch regime. Het is een nieuwe verwerking in een register dat al bestaat.
Voeg een regel toe. Benoem het doel, de grondslag, de verwerker, de categorieën gegevens en de bewaartermijn. Kunt u een regel niet invullen, dan ís dat gat de bevinding, en het is een nuttiger bevinding dan welk auditrapport ook. Vier regels eerlijke tekst zijn meer waard dan veertig pagina’s beleid die niemand leest.
Eén kanttekening, expliciet: dit is een Nederlandse verwijzing. Vlaamse en Belgische lezers hebben dezelfde AVG-plichten, maar onder een andere nationale uitvoeringswet en een andere toezichthouder, dus de registergewoonte en de richtsnoeren die u volgt zijn niet identiek.
Een volgorde die u in twee weken afrondt
Eén. Inventariseer welke AI-tools echt gebruikt worden, inclusief de tools die niemand heeft goedgekeurd. Vraag het het team, niet de IT-inventaris; de antwoorden verschillen.
Twee. Zet ze allemaal om naar zakelijke accounts onder uw eigen contract. Dit is de stap met de meeste opbrengst per uur.
Drie. Verzamel per leverancier de verwerkersovereenkomst en lees de bewaarinstelling die u werkelijk hebt, niet die de marketingpagina suggereert.
Vier. Zet elke tool als regel in het register, en doe alleen een DPIA waar de AP-lijst of de negen criteria dat voorschrijven. Schrijf daarna de korte interne regel die vertelt wat er wel en niet in een prompt geplakt mag worden. Onze gids voor het opstellen van een AI-beleid behandelt de formulering.
Hier is geen budgetregel voor nodig. Wel een paar dagen aandacht van één persoon en een besluit over wie het antwoord bezit. Wilt u dat liever samen doorlopen, dan is dat precies waar ons mkb-werk mee begint.
Laatst bijgewerkt: 2 september 2026. De Digital Omnibus is nog in onderhandeling, dus de AVG-kant hiervan kan veranderen; de AI Act-kant is vastgesteld recht.
