AI Act 2026: wat Vlaamse kmo's nu moeten doen

De hoogrisicoregels van de AI Act werden op 29 juni 2026 uitgesteld — losstaande systemen (Annex III) krijgen nu tot 2 december 2027, en AI ingebouwd in gereguleerde producten (Annex I) tot 2 augustus 2028. Maar de transparantieverplichtingen uit artikel 50 zijn niet uitgesteld: vanaf 2 augustus 2026 moet elke AI-chatbot, AI-geschreven publieke tekst of AI-gegenereerde afbeelding die een Vlaamse kmo gebruikt, dit duidelijk vermelden.

Wat er op 2 augustus 2026 wél verandert

De AI Act trad op 1 augustus 2024 in werking en wordt gefaseerd ingevoerd. Het verbod op onaanvaardbare AI-praktijken en de AI-geletterdheidsplicht uit artikel 4 golden al vanaf februari 2025. De regels voor general-purpose AI-modellen (artikelen 51-55) gelden sinds augustus 2025 en blijven ongewijzigd door het uitstel — het toezicht daarop centraliseert bij het EU AI Office. Nu breekt de derde fase aan: vanaf 2 augustus 2026 gelden de transparantieverplichtingen van artikel 50 in de hele EU, dus ook in België.

• AI-chatbots moeten duidelijk aangeven dat de gebruiker met een AI-systeem communiceert.
• Emotieherkenningssystemen moeten mensen informeren dat ze door AI worden geanalyseerd.
• AI-gegenereerde inhoud moet een herkenbaar label krijgen.
• Deepfakes — synthetische video of audio die een bestaand persoon nabootst — moeten als AI-gegenereerd worden gemeld; puur fictieve of duidelijk onrealistische content, zoals een geanimeerde hond die een toespraak houdt, valt hierbuiten.
• AI-gegenereerde tekst met een informatief doel — nieuwsartikelen, jaarverslagen, wetenschappelijke publicaties, overheidscommunicatie op sociale media — moet vermelden dat ze met AI tot stand kwam.

Dit raakt precies de AI-tools die de meeste Vlaamse kmo's al gebruiken. Werkt u met een WhatsApp- of website-chatbot voor klantenservice — een opzet waar we eerder over schreven — dan is één duidelijke zin in het openingsbericht voortaan een wettelijke verplichting, geen leuke extra.

De hoogrisico-deadline die verschoof — en wat niet veranderde

In november 2025 stelde de Europese Commissie de digitale omnibus over AI voor, inclusief een 'stop the clock'-mechanisme voor de onderdelen die de sector niet op tijd haalbaar achtte. Het Europees Parlement en de Raad bereikten op 7 mei 2026 een voorlopig politiek akkoord; het Parlement keurde dit formeel goed op 16 juni 2026; en de Raad van de EU gaf op 29 juni 2026 het definitieve groene licht. De tekst moet nog in het Publicatieblad verschijnen en treedt drie dagen daarna in werking — een formaliteit, maar op het moment van publiceren van dit artikel nog niet afgerond.

Dit stelt de definitieve deal effectief uit, en dit laat ze net ongemoeid:

• Losstaande hoogrisico-AI-systemen (Annex III — wervingsscoring, biometrische identificatie, kredietscoring, examenbeoordeling e.d.): van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027.
• Hoogrisico-AI ingebouwd in gereguleerde producten (Annex I — medische hulpmiddelen, machines): naar 2 augustus 2028.
• Nationale regelgevende sandboxes moeten nu operationeel zijn tegen augustus 2027.
• Verboden praktijken en de geletterdheidsplicht uit artikel 4: van kracht sinds februari 2025, ongewijzigd.
• Regels voor general-purpose AI-modellen: van kracht sinds augustus 2025, ongewijzigd.
• Transparantieverplichtingen uit artikel 50: gelden vanaf 2 augustus 2026 zoals oorspronkelijk gepland.
• Watermerkplicht voor AI-gegenereerde content bij bestaande systemen: vervroegd naar 2 december 2026.

• Een nieuw verbod op niet-consensuele, intieme AI-gegenereerde beelden: van kracht vanaf 2 december 2026.
• Soepelere kmo-regels uitgebreid naar 'small mid-caps' — bedrijven tot 750 werknemers vallen nu onder vereenvoudigde verplichtingen, een drempel die vrijwel elke Vlaamse kmo en de meeste middelgrote bedrijven dekt.

De geletterdheidsplicht zelf werd qua formulering verzacht — van een verplichting om een niveau van geletterdheid te *garanderen* naar een verplichting om de ontwikkeling ervan te *ondersteunen*, met een verantwoordelijkheid die nu gedeeld wordt tussen bedrijven en overheden — maar het toezicht op artikel 4 start nog altijd op 2 augustus 2026, volgens de eigen FAQ van de Europese Commissie over AI-geletterdheid. Deze verplichting werd niet uitgesteld.

Wat betekent dit als u een Vlaamse kmo runt

Zonder het juridisch jargon bepalen drie vragen wat u vóór augustus echt moet doen:

Ziet of spreekt een klant of bezoeker met uw AI? Een chatbot, een AI-spraakassistent, AI-geschreven marketingteksten, AI-gegenereerde beelden — artikel 50 geldt voor u vanaf 2 augustus 2026, uitstel of niet. Dit betreft de meeste micro- en kleine Vlaamse bedrijven met een WhatsApp-bot of website-assistent.

Beïnvloedt uw AI een beslissing over een persoon wezenlijk? Werving, krediet, verzekeringspremies, examenbeoordeling, biometrische identificatie — dan kijkt u waarschijnlijk tegen Annex III-hoogrisicoverplichtingen aan, en heeft u nu tot december 2027 in plaats van augustus 2026. Dat is echte ademruimte, maar dit jaar al starten met een zelfevaluatie — onze gids legt uit hoe — blijft de verstandige keuze, geen verplichting die u tot 2027 kunt negeren.

Is uw AI-gebruik puur intern? Documenten samenvatten, interne e-mails opstellen, RAG over uw eigen bestanden, codeerondersteuning — dit valt grotendeels buiten Annex III en Annex I. Uw belangrijkste lopende verplichting is AI-geletterdheid voor het personeel dat deze tools gebruikt, en die geldt sinds februari 2025, uitstel of niet.

Voor een micro-onderneming (1-10 fte) — de zzp'er of eenmanszaak met een WhatsApp-bot bovenop een e-Boekhouden-achtige adminstack — is de praktische actie klein: één duidelijke zin in het openingsbericht van de chatbot, en een notitie van één pagina die aantoont dat u dit deed. Voor een kleine onderneming (20-50 fte) die AI stapelt op Exact Online- of AFAS-workflows — offerte- en factuurautomatisering, een eerste AI-klantenserviceagent — geldt dezelfde meldingsplicht, maar loont het om er een korte, schriftelijke AI-inventaris naast te leggen: welke tools, wat ze raken, wie eigenaar is. Die inventaris kost nu een middag en bespaart later een crisis als een klacht van een concurrent of een audit ooit tot onderzoek leidt.

De handhavingsrealiteit in België: BIPT, FOD Economie en wat u realistisch mag verwachten

België wees het Belgisch Instituut voor Postdiensten en Telecommunicatie (BIPT) aan als de leidende marktoezichthouder voor de AI Act, via het federaal regeerakkoord van januari 2025, met de FOD Economie die de implementatie over de sectoren heen coördineert. België miste de oorspronkelijke deadline van 2 augustus 2025 voor de volledige institutionele aanwijzing, en — zoals de meeste EU-lidstaten — de sectorspecifieke aanmeldingsprocedures voor toezichthouders zijn ruim een jaar later nog altijd niet allemaal afgerond.

Het eerlijke beeld voor een Vlaamse kmo: de handhavingscapaciteit wordt nog opgebouwd. Op korte termijn is klachtgedreven handhaving bij grote bedrijven realistischer dan proactieve controles bij kleine chatbotinzet. Dat maakt de verplichtingen niet vrijblijvend — de Belgische werkgeversorganisaties Voka en VBO-FEB roepen leden allebei op om nu voor te bereiden, niet te wachten op de eerste handhavingszaak.

Een korte checklist vóór 2 augustus 2026

Voordat de transparantieplicht ingaat, zou een Vlaamse kmo met een klantgerichte AI-tool dit moeten kunnen afvinken:

• Voeg één duidelijke AI-melding toe aan het openingsbericht van elke chatbot of het eerste antwoord van een website-assistent.
• Label AI-gegenereerde marketingbeelden, social posts of geschreven content die onder uw naam naar buiten gaat.
• Noteer welke AI-tools uw team gebruikt en waarvoor — op deze schaal volstaat een spreadsheet.
• Doe een vijf-minuten zelfcheck of een tool raakt aan werving-, krediet- of biometrische beslissingen — zo ja, start alsnog de Annex III-zelfevaluatie, ook al verschoof de deadline.
• Leg vast wie in het bedrijf de opvolging van de AI Act op zich neemt, ook al bent u dat zelf.

Onze AI Act-checklist voor kmo's werkt dit verder uit als u een gestructureerde versie wilt om mee te werken, en onze stapsgewijze compliance-checklist behandelt het bredere proces.

Waar Vlaio-steun in past

Niets van het bovenstaande vraagt voor de meeste micro- en kleine bedrijven nieuwe software-uitgaven. Waar opleidingsbudget wél helpt, is het team bijscholen op de verwachtingen rond AI-geletterdheid — de kmo-portefeuille dekt na de hervorming van februari 2026 nog altijd een deel van de opleidingskosten, al is de adviescategorie geschrapt. We schreven eerder een volledig, voorzichtig onderbouwd overzicht van wat nog subsidieerbaar is; behandel elk subsidiebedrag als indicatief tot Vlaio uw specifieke aanvraag bevestigt, en bekijk onze subsidiegids voor de vergelijkbare Nederlandse regelingen.

Onze inschatting als praktijkmensen: behandel 2 augustus 2026 als de deadline voor 'melden we AI eerlijk', en december 2027 als de deadline voor 'hoogrisicopapierwerk op orde, niet in paniek'. De meeste compliance-aanbieders zullen deze zomer evenveel urgentie verkopen voor beide data — de echte urgentie is niet gelijk, en dat verschil kennen is meer waard dan welke tool dan ook.

*Laatst bijgewerkt: 16 juli 2026, op basis van het definitieve akkoord van de Raad van 29 juni 2026.*

Onze AI Act-check (€950, vaste prijs) geeft binnen een week uw risicoclassificatie, verplichtingen en een concrete to-dolijst — inclusief wat u gerust kunt negeren.

Veelgestelde vragen