Procesautomatisering: wat u als eerste automatiseert, en waar u vanaf blijft

Scoor elke kandidaat op deze vier. Drie van de vier is een goede start; twee is een onderzoeksproject.

Er is een openbare dataset die veel van deze discussies beslecht, en vrijwel niemand in de automatiseringsmarkt citeert hem. Het CBS publiceert wat Nederlandse bedrijven werkelijk gebruiken, uitgesplitst naar grootte, en de rapportage van maart 2026 over microbedrijven geeft de cijfers over 2025 voor zeven afzonderlijke technologieën.

De kop is gewoon genoeg: 13,8% van de bedrijven met 2 tot 9 werkzame personen gebruikte er in 2025 minstens één, tegen 10,6% in 2024 en 6,8% in 2023. Bij bedrijven met 10 tot 249 werkzame personen is dat 29,8%, bij 250 of meer 66,2%. Het gebruik loopt bijna perfect mee met het aantal medewerkers, ook binnen de microbedrijven zelf: 11,6% bij twee personen, 14,1% bij drie of vier, 19,0% bij vijf tot negen.

Het interessante getal zit eronder. Uitgesplitst naar technologie stond robotic process automation in 2025 op 2,3%, tegen 2,1% in 2024 en 1,7% in 2023. Drie jaar, praktisch vlak. In diezelfde periode ging text mining van 3,1% naar 6,9% naar 9,8%, en spraakherkenning van 2,9% naar 4,4%.

Onze lezing, en het is een lezing en geen bevinding van het CBS: de automatisering die groeide, is de automatisering die taal leest en schrijft. De automatisering die schermen bedient, bewoog niet. Dat komt overeen met wat wij bij offertes zien. Schermrobots doen het goed in een demo en breken bij de eerste schermwijziging, dus ze worden één keer gebouwd en daarna stil afgevoerd, terwijl alles wat een document omzet in gestructureerde data een echte administratie wél overleeft. Het is ook een nuttige correctie als u te horen hebt gekregen dat RPA hetzelfde is als procesautomatisering. In de Nederlandse cijfers is het juist het enige dat nooit is aangeslagen.

De spreiding over bedrijfstakken is het andere dat u moet weten voordat u zich aan een landelijk gemiddelde spiegelt. Onder microbedrijven zit informatie en communicatie op 50,4% en de specialistische zakelijke dienstverlening op 27,1%, terwijl vervoer en opslag op 3,6% staat, de bouw op 4,6% en de horeca op 4,2%. Zit u in zo'n lage categorie, dan loopt u niet achter op uw branchegenoten. U kijkt naar een argument dat aan uw sector nog niet is gemaakt.

Automatisering is een versterker. Een proces met 4% fouten waarbij een mens de meeste eruit haalt, wordt een proces met 4% fouten waarbij niemand iets eruit haalt, en dat tien keer zo vaak draait.

De oplossing is saai en betrouwbaar: breng het proces in kaart zoals het echt loopt, niet zoals de procedure zegt, en repareer de stappen die gewoon fout zijn vóór u iets automatiseert. Ruwweg de helft van de waarde in een gemiddeld traject wordt in die inventarisatie gerealiseerd, vóór er één regel code is geschreven, en dat is de helft waar niemand budget voor maakt.

Houd een mens in de lus bij alles met gevolgen. Niet als permanente kruk, maar omdat de controledata u vertelt wanneer het systeem te vertrouwen is, en die data krijgt u niet op een andere manier.