Van de EU-bedrijven die in 2025 AI overwogen maar niet gebruikten, noemde 70,3% gebrek aan relevante expertise als reden. Het is de meest genoemde drempel in 20 van de 21 lidstaten met cijfers. Sinds 2023 zijn de drempels die budget of een nieuw systeem vragen kleiner geworden; de drempels die groeiden gaan over weten hoe het moet en of het mag.
Wij rangschikten elke lidstaat op zeven Eurostat-drempels, naar bedrijfsgrootte, met Nederland, België en Duitsland naast de EU. Dit is geschreven voor de IT-manager, CIO, informatiemanager of security officer bij een organisatie van 250 tot 5.000 medewerkers. Crux Digits bouwt AI-systemen naast de ICT-partner van een organisatie; dit is onze eigen analyse van officiële statistiek.
Hoe is dit onderzoek opgezet?
De bron is Eurostat-tabel isoc_eb_ai, kunstmatige intelligentie naar grootteklasse van de onderneming, volgens de Eurostat-API laatst bijgewerkt op 15 juni 2026. Opgehaald op 28 oktober 2026.
Wie antwoordt: bedrijven die geen AI gebruiken maar het ooit overwogen, geven aan waarom niet, en mogen meerdere redenen noemen. Elk drempelcijfer is een percentage van die bedrijven (eenheid PC_ENT_AI_EC), niet van alle bedrijven. Een achtste reden, "AI is niet nuttig", wordt ook gevraagd.
Dekking, volgens de metadata van de enquête: bedrijven met tien of meer werkzame personen in de NACE-secties C tot en met N, zonder de financiële sector (K). Zorg, onderwijs en overheid vallen erbuiten.
Jaren: het EU27-totaal begint in 2023, dus EU-vergelijkingen lopen van 2023 tot 2025. In 2025 publiceren 21 van de 27 lidstaten drempelcijfers; Tsjechië, Estland, Frankrijk, Ierland, Litouwen en Roemenië niet.
Markeringen: geen waarde van 2025 die wij voor alle bedrijven rangschikken draagt er een. De Zweedse cijfers van 2023 zijn een reeksbreuk (b); een deel van de Duitse cijfers van 2023 en de Duitse cijfers van 2025 voor grote bedrijven zijn weinig betrouwbaar (u) en niet gepubliceerd. Ons eigen werk: rangorde, verschillen in punten, en de kloof en verhouding tussen expertise en juridische onzekerheid.
Wat houdt EU-bedrijven die AI overwogen tegen?
Gebrek aan expertise, genoemd door 70,3% van de EU-bedrijven die AI in 2025 overwogen en niet invoerden. De volledige volgorde: onduidelijke juridische gevolgen 53,6%, zorgen over privacy 52,7%, beschikbaarheid of kwaliteit van data 43,5%, onverenigbaarheid met bestaande systemen 41,6%, te hoge kosten 38,4%, ethische overwegingen 24,6% en AI niet nuttig 17,8%.
Sinds 2023 daalden kosten 7,4 punten, van 45,8%. Onverenigbaarheid met bestaande systemen daalde 6,8 punten, van 48,4%. Beschikbaarheid of kwaliteit van data daalde 4,3 punten, van 47,8%. Zorgen over privacy stegen 10,3 punten, van 42,4%, en juridische onzekerheid 8,1 punten, van 45,5%. Expertise bewoog 1,5 punt.
Dat is vooruitgang. De drempels die kapitaal of een nieuw systeem vragen worden kleiner. De twee die groeiden zijn vragen van kennis en regels, te beantwoorden met mensen en een proces.
De groep die deze vragen stelt groeide ook. Het aandeel EU-bedrijven dat AI overwoog zonder het te gebruiken, ging van 6,5% in 2023 naar 11,1% in 2025, terwijl het aandeel dat AI gebruikt van 8,1% naar 19,9% ging.
Welke EU-landen noemen welke drempel het vaakst? De ranglijst van 2025
Gebrek aan expertise staat bovenaan in 20 van de 21 landen met cijfers; alleen in Kroatië worden kosten vaker genoemd, 64,8% tegen 63,6%. Aandelen in 2025, van hoog naar laag:
Gebrek aan expertise (EU27 70,3): 1. Spanje 82,3, 2. Denemarken 82,1, 3. Nederland 78,4, 4. Luxemburg 78,0, 5. Zweden 74,7, 6. België 74,5, 7. Portugal 74,4, 8. Bulgarije 72,7, 9. Duitsland 72,1, 10. Slovenië 68,5, 11. Cyprus 68,3, 12. Oostenrijk 67,9, 13. Finland 65,6, 14. Hongarije 65,5, 15. Kroatië 63,6, 16. Letland 63,2, 17. Polen 62,5, 18. Griekenland 61,8, 19. Italië 58,6, 20. Slowakije 57,9, 21. Malta 56,6.
Juridische gevolgen onduidelijk (EU27 53,6): 1. Duitsland 62,2, 2. België 57,9, 3. Portugal 57,4, 4. Slovenië 56,2, 5. Luxemburg 55,5, 6. Cyprus 54,5, 7. Slowakije 54,2, 8. Polen 52,3, 9. Spanje 51,3, 10. Hongarije 51,3, 11. Kroatië 50,3, 12. Bulgarije 50,3, 13. Letland 50,2, 14. Oostenrijk 50,1, 15. Denemarken 47,7, 16. Italië 47,3, 17. Griekenland 43,4, 18. Finland 42,5, 19. Zweden 39,2, 20. Nederland 37,9, 21. Malta 31,2.
Zorgen over privacy (EU27 52,7): 1. Duitsland 60,0, 2. Letland 58,0, 3. Portugal 55,4, 4. Luxemburg 54,7, 5. Spanje 53,8, 6. Hongarije 51,6, 7. Slowakije 51,5, 8. België 50,9, 9. Slovenië 50,3, 10. Oostenrijk 50,2, 11. Polen 49,4, 12. Zweden 49,1, 13. Cyprus 48,3, 14. Bulgarije 47,7, 15. Nederland 47,3, 16. Griekenland 46,3, 17. Finland 46,1, 18. Denemarken 45,5, 19. Italië 43,2, 20. Kroatië 35,9, 21. Malta 28,5.
Beschikbaarheid of kwaliteit van data (EU27 43,5): 1. Kroatië 52,7, 2. Portugal 49,2, 3. Cyprus 48,1, 4. Spanje 48,0, 5. Slovenië 46,6, 6. België 46,1, 7. Luxemburg 45,6, 8. Letland 45,3, 9. Italië 45,2, 10. Zweden 44,3, 11. Duitsland 43,7, 12. Finland 43,5, 13. Slowakije 41,9, 14. Bulgarije 40,9, 15. Oostenrijk 40,9, 16. Denemarken 38,9, 17. Griekenland 37,3, 18. Hongarije 37,1, 19. Nederland 36,1, 20. Polen 33,4, 21. Malta 28,9.
Onverenigbaar met bestaande systemen (EU27 41,6): 1. Kroatië 57,9, 2. Bulgarije 51,8, 3. Cyprus 51,2, 4. Slowakije 50,3, 5. Slovenië 49,7, 6. Letland 48,2, 7. Finland 46,8, 8. Portugal 46,2, 9. Duitsland 45,4, 10. Griekenland 43,6, 11. Polen 40,9, 12. Luxemburg 39,3, 13. Malta 39,1, 14. Hongarije 38,9, 15. België 38,3, 16. Italië 38,1, 17. Zweden 37,8, 18. Oostenrijk 37,0, 19. Spanje 35,4, 20. Nederland 33,7, 21. Denemarken 31,3.
Kosten te hoog (EU27 38,4): 1. Kroatië 64,8, 2. Portugal 60,4, 3. Bulgarije 55,7, 4. Polen 55,5, 5. Griekenland 54,3, 6. Slowakije 48,5, 7. Spanje 47,4, 8. Hongarije 43,2, 9. Italië 43,0, 10. Slovenië 41,8, 11. Letland 41,8, 12. Cyprus 40,6, 13. Malta 39,9, 14. Luxemburg 39,4, 15. België 35,5, 16. Duitsland 32,4, 17. Oostenrijk 27,6, 18. Finland 26,1, 19. Zweden 25,0, 20. Nederland 21,6, 21. Denemarken 18,0.
Ethische overwegingen (EU27 24,6): 1. Portugal 36,4, 2. Luxemburg 33,5, 3. Cyprus 32,1, 4. Griekenland 30,3, 5. Hongarije 30,1, 6. Bulgarije 29,0, 7. Denemarken 28,6, 8. Letland 28,5, 9. Slovenië 27,9, 10. België 27,0, 11. Oostenrijk 27,0, 12. Polen 26,6, 13. Italië 25,7, 14. Zweden 23,8, 15. Spanje 23,4, 16. Duitsland 22,6, 17. Nederland 20,6, 18. Slowakije 17,6, 19. Kroatië 17,4, 20. Malta 16,9, 21. Finland 15,3.
Bij de tweede drempel lopen de landen uiteen. Juridische onzekerheid staat tweede in acht landen (België, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Italië, Luxemburg, Slowakije, Slovenië), privacy in zes (Hongarije, Letland, Nederland, Oostenrijk, Spanje, Zweden), kosten in vijf (Bulgarije, Griekenland, Malta, Polen, Portugal) en onverenigbaarheid in Finland.
Hoe verhouden gebrek aan expertise en juridische onzekerheid zich in Nederland, België en Duitsland?
In Nederland wordt expertise twee keer zo vaak genoemd als juridische onzekerheid; in Duitsland liggen de twee dicht bij elkaar.
Nederland: expertise 78,4%, juridisch 37,9%. Kloof 40,5 punten, de grootste van de 21 landen, voor Zweden (35,5) en Denemarken (34,4).
België: expertise 74,5%, juridisch 57,9%. Kloof 16,6 punten, vrijwel gelijk aan de EU met 16,7 (70,3% tegen 53,6%).
Duitsland: expertise 72,1%, juridisch 62,2%. Kloof 9,9 punten, de op een na kleinste na Slowakije (3,7). Duitsland heeft het hoogste aandeel van de EU voor zowel juridische onzekerheid als zorgen over privacy (60,0%).
Daaruit volgt een vuistregel: deel het aandeel expertise door het aandeel juridisch. Nederland scoort 2,07, de EU 1,31, België 1,29 en Duitsland 1,16. Reken erop dat een Nederlands AI-plan wacht op kennis en een Duits plan op juridische toetsing.
Nederland heeft ook een van de laagste kostendrempels van de EU: 21,6%, plaats 20 van 21, alleen Denemarken ligt lager met 18,0%. België laat de scherpste verandering in één jaar zien: juridische onzekerheid ging van 36,9% in 2024 naar 57,9% in 2025, een stijging van 21,0 punten, de grootste beweging in één jaar van 19 landen, terwijl het Belgische AI-gebruik 34,5% bereikte.
Duitsland heeft van de drie de grootste ruimte. Van de Duitse bedrijven met 250 of meer medewerkers overwoog 22,7% AI zonder het al te gebruiken, het op een na hoogste aandeel van de EU na Litouwen (25,2%). In de EU is dat 16,0%, in Nederland 12,8% en in België 8,7%.
Verandert de bedrijfsgrootte welke drempel telt?
Ja: hoe groter het bedrijf, hoe minder expertise en kosten wegen en hoe zwaarder privacy weegt. EU27-aandelen in 2025 voor bedrijven met 10 tot 49, 50 tot 249 en 250 of meer medewerkers:
Gebrek aan expertise: 70,9%, 69,2%, 65,1%. Zorgen over privacy: 52,5%, 52,3%, 58,8%. Kosten te hoog: 38,8%, 37,3%, 34,8%. AI niet nuttig: 19,2%, 13,8%, 9,8%. Juridische onzekerheid volgt geen groottepatroon: 54,8%, 49,4%, 51,2%.
Grote bedrijven noemen AI half zo vaak niet nuttig als kleine: hun vraag is hoe, niet of.
Nederland wijkt op het juridische punt af van het EU-patroon. De Nederlandse juridische onzekerheid stijgt met de omvang: 36,0% bij 10 tot 49 medewerkers, 41,5% bij 50 tot 249 en 50,0% bij 250 of meer, plaats 11 van 20 landen voor grote bedrijven. Het lage Nederlandse totaalcijfer is een cijfer van kleine bedrijven. Grote Nederlandse bedrijven staan ook derde in de EU op zorgen over privacy (61,4%), na Finland (68,3%) en Hongarije (64,2%).
Gebruikers en bedrijven die AI overwogen samen: 85,1% van de grote Belgische bedrijven is met AI bezig, vierde van 22 EU-landen, na Finland (91,3%), Denemarken (88,7%) en Oostenrijk (86,7%). Nederland zit op 80,4% en Duitsland op 79,7%, tegen 71,0% in de EU.
Wat veranderde er nadat de AI Act in werking trad?
Bij grote EU-bedrijven sprong juridische onzekerheid omhoog voordat de AI Act in werking trad, en steeg daarna niet verder. De AI Act trad op 1 augustus 2024 in werking; de verboden praktijken en de plicht tot AI-geletterdheid gelden sinds 2 februari 2025, aldus de Europese Commissie. Volgens de metadata van Eurostat antwoorden bedrijven meestal in de eerste helft van het jaar; de enquête van 2024 lag dus voor de inwerkingtreding, die van 2025 na beide data.
Juridische gevolgen onduidelijk, EU27-bedrijven met 250 of meer medewerkers: 37,0% in 2023, 51,4% in 2024, 51,2% in 2025. Alle bedrijven met tien of meer medewerkers: 45,5%, 52,5%, 53,6%. De meeste stijging viel tussen de enquêtes van 2023 en 2024, voordat de wet in werking trad.
Zorgen over privacy bleven stijgen: 39,1%, 52,2% en 58,8% bij grote bedrijven. Per land steeg juridische onzekerheid tussen 2024 en 2025 in 13 van de 19 landen en daalde ze in 6. België steeg het meest (+21,0); Malta daalde het meest (-11,0).
De enquête noemt de AI Act niet bij naam, dus dit is timing, geen oorzaak. De Digital Omnibus voor AI trad volgens dezelfde pagina van de Commissie op 27 juli 2026 in werking; een effect is pas te zien in de enquête van 2026. Zie wat de Omnibus veranderde.
Wat betekent dit voor een IT-manager of CIO bij een organisatie van 250 tot 5.000 fte?
Behandel expertise als de eerste drempel om weg te nemen: die gaat in 20 van de 21 landen boven elke andere reden.
Vergelijk met uw eigen grootteklasse. Het Nederlandse juridische cijfer is 37,9% over alle bedrijven en 50,0% bij grote bedrijven. Het landelijke cijfer onderschat waar uw branchegenoten voor staan.
Maak de juridische vraag klein: beantwoord die per toepassing, met een risicoclassificatie onder de AI Act en een DPIA, niet als oordeel over AI in het algemeen.
Tel de ruimte: een op de zes grote EU-bedrijven overwoog AI en gebruikt het nog niet. Wie de kenniskloof als eerste dicht, loopt uit op die groep.
Crux Digits ontwerpt en bouwt AI-systemen naast de ICT-partner of IT-afdeling van een organisatie en draagt code over die de organisatie bezit; wij zijn geen ICT-partner. Wij werken aan de eerste drempel in deze tabel: de kennis om één proces tegelijk af te bakenen, te bouwen en aantoonbaar te maken. Voor het bredere beeld van de Nederlandse adoptie, zie ons onderzoek naar AI-gebruik in Nederland.
Wat zijn de grenzen van deze data?
Het is een enquête naar opgegeven redenen, geen meting. Bedrijven kunnen er meerdere aankruisen, en de aandelen zeggen niet welke reden het zwaarst woog.
De basis is klein: alleen bedrijven die AI overwogen en het niet gebruiken, 11,1% van de EU-bedrijven met tien of meer medewerkers. Eurostat houdt cellen achter die het onbetrouwbaar acht; daarom ontbreken de redenen van grote Duitse bedrijven.
Zes lidstaten, waaronder Frankrijk, publiceren geen drempelcijfers voor 2025. De EU27-waarde is het eigen totaal van Eurostat.
De groep niet-gebruikers verandert naarmate de adoptie groeit. Een drempelaandeel kan stijgen omdat de bedrijven die hem oplosten AI gingen gebruiken en de groep verlieten.
In het kort
1. Gebrek aan expertise is de belangrijkste reden waarom EU-bedrijven die AI overwogen het niet gebruiken: 70,3% in 2025, eerste in 20 van de 21 lidstaten met cijfers.
2. Kosten wegen steeds minder als drempel: van 45,8% naar 38,4% van de EU-bedrijven die AI overwogen tussen 2023 en 2025, en 21,6% in Nederland, op een na laagste van de EU.
3. Nederland heeft de grootste kloof van de EU tussen gebrek aan expertise (78,4%) en juridische onzekerheid (37,9%): 40,5 punten, tegen 16,6 in België en 9,9 in Duitsland.
4. Bij grote EU-bedrijven steeg juridische onzekerheid 14,4 punten naar 51,4% voordat de AI Act in werking trad, en bleef in de eerste enquête daarna op 51,2%.
5. Een op de zes grote EU-bedrijven (16,0%) overwoog AI zonder het al te gebruiken; in Duitsland is dat 22,7%, het op een na hoogste aandeel van de EU.
Hoe wij werken met organisaties in Nederland: AI-consultancy in Nederland.
Laatst bijgewerkt: 28 oktober 2026.
Een consultant zegt waar AI loont; Crux Digits bouwt het ook. Vaste prijs per stap, één vaste expert, vanuit Utrecht.
AI-consultancy in Nederland →
