Op 3 juli 2026 keurde de Vlaamse Regering het oproepdocument goed voor de selectie van een vernieuwd Vlaams Kenniscentrum AI-Opleidingen voor 2027–2030, met een maximale jaarlijkse subsidie van €850.000 en een uitdrukkelijke opdracht om ook niet-academische opleidingsverstrekkers te betrekken. Het is een rechtstreeks antwoord op de AI-Barometer 2025: het AI-gebruik bij Vlaamse bedrijven verdubbelde bijna tot 58,8%, terwijl 72,5% van de bedrijven een gebrek aan relevante vaardigheden nog altijd de grootste drempel noemt. Dit verandert de beslissing concreet, dit blijft exact zoals het is, en dit zou een Vlaams bedrijf met 1–50 FTE nu al moeten doen — niet pas in 2027.
Wat de Vlaamse Regering op 3 juli echt besliste
De beslissing kadert in het Vlaams Beleidsplan Artificiële Intelligentie, het beleidsspoor waarmee Vlaanderen sinds 2019 inzet op AI-onderzoek, innovatie, adoptie en flankerend beleid. De opleidingspoot daarvan, de Vlaamse AI Academie (VAIA), werd in 2020–21 opgericht met een sterke academische inbedding — universiteiten, hogescholen, Agoria, Voka en UNIZO — en een focus op levenslang leren over AI. Een evaluatie van VAIA in 2025 bevestigde dat de centrale werking relevant blijft, maar signaleerde drie knelpunten: de organisatievorm is aan vernieuwing toe, het aanbod moet vraaggerichter worden, en niet-academische opleidingsverstrekkers — sectorfederaties, private opleiders, consultants — moeten een echte plaats krijgen.
Het oproepdocument van 3 juli is het instrument om dat op te lossen. Vanaf 2027 wordt de huidige werking van VAIA geheroriënteerd naar een vernieuwd Kenniscentrum, geselecteerd via deze open oproep, gefinancierd met een maximale jaarlijkse subsidie van €850.000, gevolgd door een meerjarenovereenkomst zodra een organisatie of consortium is gekozen. Dat is werkingsgeld voor de organisatie die het opleidingslandschap aanstuurt — geen nieuwe subsidie die rechtstreeks op de rekening van een individuele kmo terechtkomt.
Waarom nu: de cijfers van de AI-Barometer achter de beslissing
De timing is niet toevallig. De Vlaamse AI-Barometer 2025, gepubliceerd in maart 2026, is de duidelijkste meting tot nu toe van hoe snel — en hoe ongelijk — AI zich verspreidt binnen Vlaamse organisaties:
- Minstens één AI-technologie wordt intussen gebruikt door 58,8% van de Vlaamse ondernemingen, tegenover 32,1% in 2023 — bijna een verdubbeling op twee jaar tijd.
- Generatieve AI (47,6%) en tekstanalysesoftware (41,2%) winnen het snelst terrein.
- 48,9% van de bedrijven geeft aan dat de adoptie bottom-up verloopt — gestart door individuele medewerkers, niet uitgerold door IT of management.
- 21,4% van de bedrijven ziet specifiek hogere productiviteit bij laaggeschoolde werknemers dankzij AI.
- Binnen de Vlaamse overheid zelf bespaart Microsoft Copilot medewerkers 16 tot 17 minuten per dag — één volledige werkweek per 140 ambtenaren — verspreid over 72 lopende AI-initiatieven.
De keerzijde van de barometer is precies de reden waarom het Kenniscentrum wordt vernieuwd: 72,5% van de Vlaamse bedrijven noemt een gebrek aan relevante kennis, vaardigheden of ervaring als grootste AI-drempel, voor 63,7% dat gewoon moeit heeft om te bepalen welke AI-toepassingen voor het eigen bedrijf relevant zijn, met juridische aspecten en datakwaliteit verder op de lijst. Vlaanderen investeert overheidsbreed meer dan €150 miljoen per jaar in een verantwoorde omgang met AI — en het is steeds meer de vaardighedenkloof, niet het enthousiasme, waarop dat geld gericht is.
Wat verandert, wat niet: 2026 versus 2027
Er verdwijnt niets uit het huidige aanbod van VAIA op 1 januari 2027 — vandaag telt VAIA nog altijd 1.500+ AI-opleidingen en cursussen van 500+ organisatoren, gratis en betalend, live en online, gericht op iedereen van complete beginners tot specialisten. Dat aanbod is precies wat een Vlaams bedrijf nu al zou moeten gebruiken, terwijl het vernieuwde Kenniscentrum nog geselecteerd wordt.
Wat vanaf 2027 verandert, is de sturing, niet de rekken: de opdracht van het nieuwe Kenniscentrum vereist expliciet een vraaggerichter programma en een bredere betrokkenheid van niet-academische opleiders. In de praktijk zou dat moeten leiden tot minder generieke universitaire "introductie tot AI"-modules en meer opleidingen die aansluiten bij wat een boekhoudkantoor, een transportplanner of een groothandelsmagazijn effectief doet — op voorwaarde dat de geselecteerde uitvoerder die opdracht ook waarmaakt.
Een verwant maar apart spoor: het Kenniscentrum Data & Maatschappij (KDM) laat zijn eigen convenant evolueren naar een praktisch advies- en kennispunt voor juridische en ethische AI-vragen, met inbegrip van naleving van de EU AI Act en de Data Act. Dat is een compliance-functie, los van opleidingscapaciteit — relevant als u ook bezig bent met de AI-geletterdheidsplicht onder artikel 4 van de EU AI Act.
Er is geen gepubliceerde startdatum voor het vernieuwde Kenniscentrum buiten "vanaf 2027" — het oproepdocument opent enkel de selectieprocedure. Verwacht een periode van indienen, evalueren en contracteren vooraleer een uitvoerder of consortium bevestigd wordt, gevolgd door de meerjarenovereenkomst die opnieuw ter goedkeuring naar de Vlaamse Regering gaat. Realistisch gezien betekent dat een werkend vernieuwd Kenniscentrum ergens tussen eind 2026 en begin 2027 op zijn vroegst, en precies daarom is wachten op dat moment de verkeerde keuze voor een bedrijf dat dit kwartaal vaardigheden nodig heeft, niet volgend jaar.
De subsidierealiteit: de kmo-portefeuille is niet veranderd voor AI-opleiding
Het loont om hier precies te zijn, want subsidieverhalen worden snel opgeblazen. De opleidingspijler van de kmo-portefeuille bleef ongewijzigd bij de hervorming van februari 2026, die de adviespijler schrapte: de steun blijft 30% voor kleine ondernemingen en 20% voor middelgrote, met een plafond van €7.500 per jaar, verspreid over acht toekomstgerichte thema's, waaronder digitalisering en innovatie.
Eén nuance om te checken voor u het hoogste percentage veronderstelt: het verhoogde tarief van 45%/35% geldt enkel voor twee met naam genoemde thema's — duurzaamheid/energie-efficiëntie en digitalisering/cybersecurity — niet voor AI-vaardighedenopleiding in het algemeen. Of een specifieke AI-cursus in aanmerking komt voor het standaard- of het verhoogde tarief, hangt af van hoe de opleidingsverstrekker die geregistreerd heeft in de kmo-portefeuille-databank — controleer dat label dus voor u met het hogere percentage rekent.
En om het punt uit de beslissing van 3 juli te herhalen: het jaarlijkse plafond van €850.000 financiert de werking van het Kenniscentrum, geen nieuwe subsidie op bedrijfsniveau. Zoekt uw bedrijf rechtstreekse financiering voor AI-adoptie in plaats van opleidingssteun, dan loopt dat vandaag via de kmo-portefeuille en het bredere Vlaamse subsidielandschap, niet via deze specifieke beslissing.
Een praktisch kader voor Vlaamse bedrijven met 1–50 FTE
Dit raakt het hardst de bedrijven zonder L&D-afdeling om 1.500 cursusaanbiedingen uit te ziften — en dat is, volgens de barometer, het gros van de Vlaamse kmo's. Twee vertrekpunten, per grootte:
Micro (1–10 FTE, zzp/eenmanszaak): wacht niet tot 2027. Kies nu al uit het gratis of goedkope aanbod van VAIA, en selecteer 1–2 cursussen die aan een concrete dagelijkse taak gekoppeld zijn — facturatie, klantenmail, offertes opstellen — in plaats van een algemene "AI-strategie"-module. Het bottom-up patroon dat de barometer vaststelde (48,9%) werkt hier in uw voordeel: één gemotiveerde medewerker die één tool uitprobeert, wint het van een formele uitrol waar u de mankracht niet voor hebt.
Klein (20–50 FTE): dit is meestal het eerste moment waarop een bedrijf zowel een echt te automatiseren proces heeft als een opleidingsbudgetlijn. Ga na of de specifieke cursus in aanmerking komt voor het digitaliseringsthema van de kmo-portefeuille, en combineer dit met een kort intern AI-beleidsdocument dat de artikel-4-geletterdheidsplicht dekt vóór — niet nadat — medewerkers zelfstandig met AI-tools beginnen werken.
Waar we u voor waarschuwen voor u investeert
De bottom-up bevinding van de barometer wordt door sommigen gelezen als validatie voor formele, top-down opleidingstrajecten. In de praktijk zien we vaker het omgekeerde faalpatroon: een bedrijf koopt een gestructureerde AI-cursus, stuurt twee of drie mensen erdoorheen, en er verandert nadien niets aan hoe het bedrijf werkelijk werkt. Opleiding betaalt zich alleen terug als ze gekoppeld is aan één met naam genoemde taak met een check-in na 30 dagen — niet als ze gekocht wordt als vinkje voor de artikel-4-plicht. Zie het vernieuwde Kenniscentrum als een beter menu dat in 2027 arriveert, en zie de takenlijst van deze maand als wat werkelijk bepaalt of opleiding iets verandert.
Verwante artikels: onze gidsen over de verplichtingen uit de AI Act 2026 voor Vlaamse kmo's, het Vlaio-subsidielandschap voor Vlaamse kmo's in 2026, en waarom wij denken dat de meeste bedrijven niet écht een AI-vaardighedenkloof hebben op de manier die ze zelf aannemen.
Wilt u liever een leverancier-onafhankelijke partner die opleiding en procesverandering samen uittekent, dan bundelen onze pagina AI-training voor bedrijven en onze korte gids over een AI-beleid opstellen voor uw kmo beide kanten van die combinatie — en onze AI-subsidiegids voor Nederlandse en Vlaamse kmo's zet het bredere financieringsplaatje naast de kmo-portefeuille.
